17 Ekim 2012 | HABER 34. Sayı (Eylül-Ekim 2012)

Steve D’Antonio Steve D’Antonio Marine Consulting Inc.
Steve D’Antonio
Steve D’Antonio Marine Consulting Inc.
Değişimin fark edilmemesi mümkün değil. Yalnızca on beş yirmi yıl kadar önce, 12.2 m. altında jeneratör donanımına sahip gemiler çok nadir bulunuyordu. Günümüzde mevcut olan çok küçük boyutlardaki jeneratörler ise, içten yanmalı motorlar şöyle dursun, herhangi bir sistem için daha önce düşünülemeyen konumlarda kurulum yapmayı mümkün hale getiriyor.

Gemi aksesuar sektöründe, birleşmenin rekabeti azalttığı diğer segmentlerin aksine, jeneratör üreticilerinin sayısındaki artış kompakt, hafif, güvenilir ve nispeten daha uygun fiyatlı modellerin üretilmesine sebep oldu. Ancak bu yeni opsiyonlardan hiç biri doğru kurulumun önemini azaltmıyor.

Bir sistem danışmanı olarak jeneratör kurulumlarında ses yalıtımı eksikliğinden tutun yakıt ve egzoz sızıntılarına kadar pek çok hata ile rutin olarak karşılaşıyorum. 

En sık karşılaştığım sorunların arasında, deniz suyu ve egzoz devrelerinin kurulumdaki hatalar yer alıyor. Pek çok jeneratör düzeneği, geminin maksimum meyilli su hattında ya da altında kuruluyor (bu hat, sürat teknelerinin 7°’lik bir açı ile yan yatması ile belirlenirken, yelkenli teknelerde ise küpeşteye doğru yan yatarken gövdenin su hattı alanı olarak karşılık bulur. Su hattının sürat tekneleri için bile dinamik olduğu unutulmamalıdır. Bu yüzden kurulum tasarımı bitmeden yan yatmayı da dikkate almalısınız). Neredeyse her jeneratör üreticisi egzoz ve deniz suyu sistemi için açık talimatlar verir. Bu kurallar, deniz suyunun jeneratörün egzoz manifoldu ve silindirlerine kaçmasını engeller. Bir jeneratör düzeneği üreticisi bu prosedür için belirlediği kuralları “Beni boğmayın!” diye isimlendirir.

Yeni bir jeneratör kurulumu veya değişimi yapmakla görevli olan ihtiyatlı bir Gemi inşaatçısı veya teknisyen, üreticinin kurallarına hiçbir sapma olmadan uyacaktır.  Bir jeneratör kurulumunda egzoz ya da deniz suyu sisteminin üreticinin kurallarına uymadığı tüm vakalarda, teknisyenin nerede hata yaptığını söylemek hiç de güç değildir. Çevrimiçi olunduğunda Pdf formatında bulunabilen kullanım kılavuzları sayesinde yalnızca kurulumu yapan kişiler değil, sistem sahipleri de bu bilgilere kolaylıkla ulaşabilir.

Egzoz sistemleri söz konusu olduğunda kurallarla birlikte aşağıdaki ipuçlarını da dikkate alın.
Pek çok jeneratör ve motor üreticisi egzoz hattında, egzoz dirseğinden susturucuya doğru alçalan 305 mm. bir eğim ister. (42 mm./m) Belki de en çok karşılaşılan ihlallerden birisi de ıslak egzoz hortumunun verimsiz U şeklinden dolayı, ses kapsülünün altına, oradan da susturucuya doğru su ilerlemesidir. Jeneratörün montaj şekline göre teknenin yalpa ve baş-kıç vurma hareketleri sırasında hapsolmuş olan su ilerler ve önce egzoz manifolduna sonra açık egzoz valfine ve en son da silindirlere ilerler. Üreticilere bu konuda meydan okuduğum zaman genellikle şu tür itirazlarla karşılaşıyorum; “Biz bunu hep böyle yaptık” ya da “Daha önce hiç sorun çıkmamıştı.”

Buna verilecek iki tane cevabım var. Öncelikle, yıllar boyunca egzoz sistemine ait tasarım hatalarından kaynaklanan sorun yaşayan pek çok jeneratör ve motorla karşılaştım. Yaralanma, dolayısıyla su basma sorunların sebebinin sistem kullanımından kaynaklandığı apaçık ortada olduğu halde, neden bir değişikliğe gidilmesi yedi veya on yıl aldı? Bu sorunun cevabını kimse tahmin edemiyor.

İkincisi, kurulumu yapan kişi olarak jeneratör kurulum standartlarını bilerek ihlal ederseniz, tasarım sapmasından kaynaklanan herhangi bir hatanın sorumluluğunu alıyorsunuz demektir.

 Sıkça rastlanan başka bir hata da birimin montaj sürecinde meydana gelir. Jeneratörler nispeten ağır ve büyük oldukları için tekne ve jeneratörü birbirine bağlayan cıvatalar üzerinde ciddi bir yük oluştururlar. Tekne denizdeyken bu yükler çok yüksek değerlere ulaşabilir. Pek çok kurulumda jeneratörlerin cıvatalar veya montaj vidaları ile kiriş veya raflara monte edildiğini gördüm.

Jeneratörlerin sağlam bir şekilde monte edilmesi gerekir. İdeal yöntem, sevk sistemi montajında olduğu gibi cıvatalar ve flençli braketler ile montaj veya jeneratörlerin üzerinde durabileceği ve montaj vidalarının yerleştirilebileceği kirişlere dişli metal eklerin lamine edilmesidir. 

Jeneratörlerin elektrik bağlantıları da potansiyel hatalara gebedir. Jeneratörlerin ses muhafazaları genellikle ince sac levhalardan yapılır ve bu panellerdeki penetrasyonlar çok keskin olabilir. Kabloların gövdeye bağlandığı yerlerde herhangi bir sürtünme muhafazası, yıpranmayı azaltma önleminin olmaması veya minimum önlemler düşünülmüş olmasına hayret ediyorum.

 Bu tehlike arz edebilir, çünkü uzağa monte edilmiş bataryadan gelen pozitif DC marş kablosu mahfazadan marşa doğru hareket eder ve aşırı-akım koruması her seferinde eksiktir. (Not: bu durum Amerikan Tekne&Yat Konseyi yönergelerine uygundur.) Eğer yalıtım ses kalkanını aşındırırsa, kesinlikle kısa devre olacaktır ve yüksek ihtimalle de yangın çıkabilir. Aynı durum AC kabloları için de söz konusudur, ancak bu kez riskler arasında elektrik çarpması da mevcuttur.

Son olarak, jeneratörlerin deniz suyu beslemesi de üretici kurallarının dikkate alınmadığı veya kısmen incelendiği başka bir alandır. Alımdan itibaren, jeneratörler kepçe süzgeç ile donatılmamalıdır. Çünkü bu düzenleme, tekne seyir halinde iken çalışmayan bir jeneratöre zorla su zerk edilmesine yol açabilir. İdeal olan, uygulanabildiği takdirde, tekne içindeki süzgeçlerin hava kilitlenme ihtimalini azaltmak için su hattı seviyesinin altına monte edilmesidir. Deniz suyu beslemesi için vanalardan jeneratöre doğru ve anti-sifon vanalarında kullanılacak hortum bu aplikasyon için uygun olmalıdır, tercihen J2006R Islak tip egzoz hortumu kullanılabilir.  
Daha da tedbirli bir yaklaşım hortum tellerin güçlendirilmesini de içerecektir. Böylelikle, hortum hem ezilme veya bükülmeye karşı korunmuş olacak hem de yüksek vakuma maruz kaldığında düzleşme ihtimaline karşı dayanıklı olacaktır.  

Eğer jeneratör maksimum meyilli su hattında veya bunu altındaki bir seviyede kuruluyorsa, jeneratörün deniz suyu pompası ve enjekte egzoz dirseği arasına (genellikle ısı eşanjörü ve enjekte dirsek arasına) bir anti-sifon devresi kurmanız gerekir. Sayısız vakada, vanaların su hattından yalnızca birkaç santim yukarıda olmak üzere kurulduğunu gördüm ki, bu durum verimliliğini tartışmalı bir hale getiriyor. Aynı zamanda, anti-sifon vanalarının makine dairesinin tepesine kurulduğunu da gördüm ki, bu konum bir yükselme görüntüsü veriyor; sorulduğu zaman ise, kurulumu yapanlar genellikle, “Bu kadar yükseltebiliriz” diye cevap veriyor. Pek çok anti-sifon devre üreticisi kurulumun yapılacağı minimum yüksekliğin su hattının üzerinde olması gerektiğini ancak bu şekilde verimli ve güvenilir bir işlem elde edilebileceğini söylüyorlar. Yükseklik olmadığında, hortumdaki suyun ağırlığı deliği açmaya yetmeyecektir.

Eğer vana çok alçak bir noktaya monte edilmişse, anti-sifon devresi aslında çalışamaz ve sifon çoğunlukla jeneratörün deniz suyu pompa dişlisi tarafından engellenir, ta ki dişli kullanılamaz hale gelinceye kadar. Jeneratöre su basmasına yol açacak hatalı koşulların oluşması yıllar sürebilir.

Eğer makine dairesi tavanı uygun bir anti-sifon uygulaması için yeterli yükseklikte değilse, devreyi bir kabine veya kabin içerisindeki bir kanepe arkasına yerleştirmek uygun olur. Bu uygulamada bakım ve servis için uygun bir geçiş bırakmak önemlidir (anti-sifon valfleri düzenli bir şekilde gözlemlenmeli ve en az yılda bir kez bakım yapılarak temizlenmelidir).

 Alternatif bir yol ise valf mekanizmasını uzakta bir yere almak ya da U şeklindeki anti sifon devresinin altına yerleştirip devrenin üst noktasına küçük bir hortumla bağlamaktır. Hortum, daha yüksek bir lokasyona, tekne dışına, tekne dreynine ya da valf mekanizmasına uzatılabilir. Ancak ufak hortumların düşük basınçta bile kolay zarar görebileceklerini, ısıdan etkilenebileceklerini unutmamak gerekir.

En azından bir makinenin, anti sifon devresinin ıslak egzoz hortumunun yanında giden PVC borusunun çökmesi sebebiyle su basmasına şahit oldum.

Başka bir seferde ise anti sifon hortumunun sintineye gitmesi ve sintine suyunu emmesi sonucu jeneratöre su basmasına tanık oldum.
 
Bir jeneratör için uzakta konumlanacak bir anti-sifon devresi (ya da başka bir şey) kurarken:
•     Yakıt borusu gibi ezilmeye dayanıklı bir hortum kullanınız.
•     Bağlantıları mümkün olduğunca kısa tutunuz.
•     Havalandırma hortumunun bitim yerinin hiçbir zaman tıkanmamasını veya suya doğru açılmamasını temin ediniz.
•     Üreticinin yükseklik koşullarını dikkate alınız.

Deneyimli tekne üreticileri, teknisyenler ve jeneratör montajcıları bile montaj kılavuzlarını yeniden okumaktan yararlanabilirler. Yönergeler değişir, bellek silinmeye başlar ve her zaman işe yaradığı düşünülen çok bildik bir uygulama bile açıkça üreticinin montaj kurallarını ihlal ediyor olabilir.